HPV (insan papilloma virüsü), deri ve mukozayı etkileyen, 100’den fazla tipi bulunan çok yaygın bir virüs grubudur. Başlıca cinsel temas sırasında genital bölgedeki deri deriye temasla bulaşır. Cinsel olarak aktif kişilerin büyük bölümü hayatının bir döneminde HPV ile karşılaşır ve çoğu zaman bunu hiç fark etmez; enfeksiyonların büyük kısmı belirti vermeden kendiliğinden geçer.
HPV nedir?
HPV tek bir virüs değil, birbirine yakın birçok virüs tipinden oluşan bir ailedir. Bu tiplerin bir kısmı genital bölgeyi etkiler ve genel olarak iki gruba ayrılır:
- Düşük riskli tipler (ör. 6 ve 11): Genellikle genital siğillere yol açar, kanserle ilişkili değildir.
- Yüksek riskli tipler (ör. 16 ve 18): Uzun süre vücutta kaldıklarında hücre değişikliklerine ve zamanla bazı kanserlere neden olabilir.
Yüksek riskli tiplerle karşılaşmak, kanser gelişeceği anlamına gelmez. Bu tiplerle olan enfeksiyonların da çoğu bağışıklık sistemi tarafından temizlenir.
HPV nasıl bulaşır?
HPV, yakın deri teması yoluyla bulaşır. Bulaşma için cinsel birleşme şart değildir; genital bölgeler arasındaki temas yeterli olabilir. Başlıca bulaşma yolları şunlardır:
- Vajinal, anal veya oral cinsel ilişki
- Penetrasyon olmadan genital bölgeler arasında deri teması
- Ortak kullanılan cinsel oyuncaklar
- Nadiren, doğum sırasında anneden bebeğe
Virüsü taşıyan kişide hiçbir belirti olmasa da bulaşma gerçekleşebilir. Buna karşılık HPV; öpüşme, havlu, çatal-bıçak, havuz ya da tuvalet oturağı gibi günlük temaslarla bulaşmaz.
HPV yıllarca belirti vermeden vücutta kalabilir. Bu nedenle HPV saptanması, partnerinizin size sadakatsizlik ettiği ya da enfeksiyonun yakın zamanda alındığı anlamına gelmez. Virüsün ne zaman ve kimden bulaştığını belirlemek çoğu zaman mümkün değildir.
HPV belirti verir mi?
HPV enfeksiyonlarının çoğu hiçbir belirti vermez. Belirti görüldüğünde bu genellikle virüsün tipine bağlıdır:
- Düşük riskli tipler, genital ve anal bölgede küçük kabarıklıklar şeklinde genital siğillere yol açabilir. Siğiller temastan haftalar ya da aylar sonra ortaya çıkabilir.
- Yüksek riskli tipler erken dönemde belirti vermez. Rahim ağzında oluşabilecek hücre değişiklikleri ancak tarama testleriyle fark edilir.
Uzun süre devam eden yüksek riskli HPV enfeksiyonu; rahim ağzı, vulva, vajina, penis ve anüs kanserleriyle, ayrıca boğazın arka kısmını etkileyen bazı kanserlerle ilişkilidir. Bu süreç genellikle uzun yıllar içinde gelişir ve erken dönemde saptanan değişiklikler tedavi edilebilir.
HPV kendiliğinden geçer mi?
Evet, çoğu durumda geçer. HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü genellikle 1–2 yıl içinde bağışıklık sistemi tarafından temizlenir. Bazı kişilerde ise virüs daha uzun süre vücutta kalabilir; takip gerektiren durum özellikle budur.
Virüsün kendisini ortadan kaldıran bir ilaç bulunmamaktadır. Ancak HPV’nin yol açtığı sorunlar, yani genital siğiller ve rahim ağzındaki hücre değişiklikleri, hekim değerlendirmesiyle tedavi edilebilir.
Virüsün temizlenme süresi kişiden kişiye değişir. Bağışıklık sistemini baskılayan bazı hastalıklar veya ilaçlar ile sigara kullanımı, virüsün vücutta daha uzun süre kalmasıyla ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle HPV pozitif sonuç alan kişilerde önemli olan, panik yapmadan hekimin önerdiği takip planına uymaktır. Takip, olası bir hücre değişikliğinin erken dönemde fark edilmesini sağlar.
HPV’den nasıl korunulur?
- Aşı: HPV aşısı, siğillerin ve HPV ile ilişkili kanserlerin büyük kısmına yol açan tiplere karşı koruma sağlar. Virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında etkisi daha belirgindir.
- Prezervatif: Bulaşma riskini azaltır; ancak genital bölgenin tamamını örtmediği için tam koruma sağlamaz.
- Düzenli tarama: Kadınlarda smear ve HPV DNA testi, hücre değişikliklerinin erken dönemde fark edilmesini sağlar.
- Sigarayı bırakmak: Sigara kullanımı, HPV ile ilişkili rahim ağzı kanseri için risk etkenlerinden biri olarak kabul edilir.
Sık sorulan sorular
HPV kan testiyle anlaşılır mı?
Hayır. HPV için kullanılan bir kan testi yoktur. Kadınlarda HPV testi, rahim ağzından alınan örnekle yapılır. Erkekler için rutin bir HPV tarama testi bulunmaz; değerlendirme genellikle muayene ile yapılır.
HPV olan biri cinsel hayatına devam edebilir mi?
Evet. HPV çok yaygın olduğu için partnerlerin çoğu zaman virüsü zaten paylaştığı düşünülür. Görünür siğil varsa, siğiller geçene kadar cinsel temastan kaçınılması ve prezervatif kullanılması önerilir. Durumunuza özel öneriler için bir hekime danışmanız yararlı olur.
Erkekler de HPV taşır mı?
Evet. HPV kadınlarda olduğu gibi erkeklerde de yaygındır. Erkeklerde de çoğu zaman belirti vermez; bazı kişilerde genital siğillere ve daha nadiren penis, anüs veya boğaz bölgesindeki kanserlere yol açabilir.
Kaynaklar
- World Health Organization. Human papillomavirus and cancer
- Centers for Disease Control and Prevention. About HPV
- NHS. Human papillomavirus (HPV)