Uygulama şekli
Kas içine enjeksiyon (üst kol)
Doz sayısı
Yaşa göre değişir
Uygun yaş
9 yaşından itibaren; hekim değerlendirmesiyle
Hazırlık
Özel hazırlık gerekmez
HPV aşısı nedir, neye karşı korur?
HPV aşısı, insan papilloma virüsünün (HPV) bazı tiplerine karşı vücudun koruyucu bağışıklık geliştirmesini sağlayan bir aşıdır. Aşı, rahim ağzı kanserinin büyük bölümünden sorumlu olan yüksek riskli HPV tiplerine ve kullanılan aşıya göre genital siğillere yol açan düşük riskli tiplere karşı koruma sağlar.
HPV; rahim ağzı kanserinin yanı sıra anal kanal, penis, vulva, vajina ve boğazın arka bölümünde görülen bazı kanserlerle de ilişkilidir. Aşının kanserden korunmadaki rolü hakkında HPV aşısı kanserden korur mu? yazımızda daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
Aşı koruyucudur; mevcut bir HPV enfeksiyonunu, genital siğilleri veya hücre değişikliklerini tedavi etmez.
Kimlere ve hangi yaşta önerilir?
Aşı, HPV ile karşılaşma olasılığı başlamadan, yani cinsel yaşamın başlamasından önce yapıldığında daha yüksek düzeyde koruma sağlar. Bu nedenle uluslararası sağlık kuruluşları aşılamayı öncelikle ergenlik döneminde önermektedir. Aşı 9 yaşından itibaren uygulanabilir ve hem kızlara hem erkeklere yapılabilir.
Daha ileri yaşlarda da aşı değerlendirilebilir; ancak bu dönemde kişinin daha önce HPV ile karşılaşmış olma olasılığı arttığı için beklenen fayda daha sınırlı olabilir. Yetişkinlerde aşı kararı, kişisel risk durumu konuşularak hekimle birlikte verilir.
Aşının hangi yaş gruplarına ve hangi kapsamda uygulanacağı ülkeden ülkeye farklılık gösterir. Türkiye’deki uygulama için T.C. Sağlık Bakanlığı’nın güncel ulusal aşı programı ve duyuruları esas alınır; bireysel uygunluk ise hekim değerlendirmesi ile belirlenir.
Kaç doz uygulanır?
Doz sayısı ve dozlar arasındaki süre; ilk dozun yapıldığı yaşa, bağışıklık durumuna ve izlenen aşı programına göre değişir. Yaygın olarak kullanılan şemalar genel hatlarıyla şöyledir:
| Durum | Genel yaklaşım |
|---|---|
| İlk doz 15 yaşından önce | Çoğunlukla 2 doz, aralarında birkaç ay olacak şekilde |
| İlk doz 15 yaş ve sonrasında | Çoğunlukla 3 doz, yaklaşık 6 aya yayılarak |
| Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler | Yaştan bağımsız olarak çoğunlukla 3 doz |
Dünya Sağlık Örgütü ve bazı ülkelerin programlarında, belirli yaş gruplarında tek doz şeması da kabul edilmektedir. Size uygun şema muayene sırasında belirlenir. Dozlardan biri geciktiğinde aşıya baştan başlanması genellikle gerekmez; kalan dozlar planlanarak tamamlanır.
Aşı nasıl uygulanır?
- Ön değerlendirme. Yaşınız, daha önce yapılmış HPV aşısı dozları, alerji öykünüz, gebelik olasılığı ve genel sağlık durumunuz sorulur.
- Uygulama. Aşı, genellikle üst koldaki kasa enjeksiyon şeklinde yapılır. İşlem kısa sürer.
- Gözlem. Özellikle gençlerde aşı sonrası baş dönmesi veya bayılma görülebildiği için uygulamadan sonra yaklaşık 15 dakika oturarak ya da uzanarak beklenmesi önerilir.
- Doz takvimi. Sonraki dozların tarihleri planlanır ve kayıt altına alınır.
Aşı öncesinde aç kalmanız veya özel bir hazırlık yapmanız gerekmez. Hafif bir soğuk algınlığı aşıyı ertelemek için genellikle bir neden değildir; orta veya ağır bir hastalık durumunda iyileşene kadar beklenmesi önerilir.
Olası yan etkiler ve riskler
HPV aşısının güvenliği uzun yıllardır geniş çaplı çalışmalarla izlenmektedir. Görülen yan etkiler çoğunlukla hafif ve kısa sürelidir:
- Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık veya şişlik
- Baş ağrısı, yorgunluk, hafif ateş
- Bulantı, kas veya eklem ağrısı
- Baş dönmesi ya da bayılma (özellikle ergenlerde, aşıdan hemen sonra)
- Çok nadiren ciddi alerjik reaksiyon
Daha önceki bir HPV aşısı dozuna ya da aşının içeriğindeki bir maddeye karşı ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş kişilere aşı yapılmaz. Aşı gebelikte önerilmez; aşı serisi sırasında gebelik fark edilirse kalan dozlar doğumdan sonraya ertelenir.
Aşı olduktan sonra tarama ve korunma
Aşı, tüm HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle aşılı kadınların da rahim ağzı kanseri taramalarını, yaşlarına uygun önerilere göre sürdürmeleri gerekir. Tarama yöntemleri hakkında HPV DNA testi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Prezervatif kullanımı HPV bulaşma olasılığını azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmaz. Erkeklerde aşının ve korunmanın yeri hakkında erkeklerde HPV ve genital siğil sayfasında ayrıca bilgi bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Daha önce HPV geçirdiysem aşı olabilir miyim?
Daha önce HPV ile karşılaşmış olmak aşı olmaya engel değildir. Aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez; ancak kişinin henüz karşılaşmadığı diğer HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir. Bu karar hekim değerlendirmesiyle verilir.
Aşıdan önce HPV testi yaptırmak gerekir mi?
Aşı öncesinde HPV testi yapılması rutin olarak gerekli değildir. Kadınlarda rahim ağzı kanseri taraması ise aşıdan bağımsız olarak, yaşa uygun önerilere göre sürdürülür.
Aşının koruması ne kadar sürer?
Yapılan uzun süreli izlem çalışmaları, aşıyla sağlanan korumanın uzun yıllar sürdüğünü göstermektedir. Bugünkü bilgilerle rapel (hatırlatma) dozu rutin olarak önerilmemektedir.
Emzirme döneminde aşı yapılabilir mi?
Emzirme, HPV aşısı için genel olarak bir engel kabul edilmez. Bu dönemde aşı planlıyorsanız durumunuzu hekiminizle konuşmanız önerilir.
Kaynaklar
- World Health Organization. Human papillomavirus and cancer
- Centers for Disease Control and Prevention. HPV Vaccination
- NHS. HPV vaccine