Evet, HPV aşısı kanser riskini azaltır. Aşı, rahim ağzı kanseri başta olmak üzere HPV ile ilişkili kanserlerin büyük kısmından sorumlu olan yüksek riskli virüs tiplerine karşı koruma sağlar. Ancak aşı var olan bir enfeksiyonu, hücre değişikliğini ya da kanseri tedavi etmez ve tüm HPV tiplerini kapsamaz. Koruyucu etkisi, kişi virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında daha belirgindir.
HPV aşısı hangi kanserlere karşı koruma sağlar?
Uzun süre devam eden yüksek riskli HPV enfeksiyonu, yıllar içinde bazı kanserlere yol açabilir. Aşı, bu kanserlere neden olan başlıca tiplere (özellikle 16 ve 18) karşı koruma sağlayarak aşağıdaki kanserlerin riskini azaltmayı amaçlar:
- Rahim ağzı (serviks) kanseri
- Vulva ve vajina kanserleri
- Anüs kanseri
- Penis kanseri
- Boğazın arka kısmını etkileyen HPV ile ilişkili kanserler
Bazı aşılar, genital siğillerin çoğuna yol açan düşük riskli tiplere (6 ve 11) karşı da koruma sağlar. Aşı programlarının uygulandığı ülkelerde genital siğillerde ve rahim ağzı ön kanser lezyonlarında azalma bildirilmiştir.
Aşı nasıl etki eder?
HPV aşısı, virüsün dış kılıfına benzeyen ancak genetik materyal içermeyen parçacıklardan oluşur. Canlı virüs içermediği için enfeksiyona veya kansere yol açmaz. Aşı, bağışıklık sisteminin bu tiplere karşı antikor üretmesini sağlar; kişi daha sonra virüsle karşılaştığında enfeksiyonun yerleşmesi önlenmeye çalışılır.
Aşının amacı enfeksiyonu baştan önlemektir. Bu nedenle cinsel aktivite başlamadan, yani kişi HPV ile karşılaşmadan önce yapılan aşılama daha güçlü bir koruma sağlar. Çocukluk ve erken ergenlik döneminde yapılan aşıya bağışıklık yanıtının da daha iyi olduğu bilinmektedir. Cinsel olarak aktif yetişkinlerde ise kişi bazı tiplerle daha önce karşılaşmış olabileceği için aşının beklenen yararı kişiden kişiye değişir.
HPV aşısı hangi yaşta yapılır?
Dünya Sağlık Örgütü, birincil hedef grup olarak cinsel aktivite başlamadan önceki dönemi, yani 9–14 yaş arasındaki kız çocuklarını önerir. Birçok ülkede erkek çocuklar da aşı programlarına dahil edilmiştir. Daha ileri yaşlarda aşının yararı kişiye göre değişir ve hekimle birlikte değerlendirilir.
Doz sayısı ve aşı takvimi; başlama yaşına ve bağışıklık durumuna göre belirlenir. Ayrıntılar için HPV aşısı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Aşı, daha önce bulaşmış bir HPV enfeksiyonunu temizlemez. Ancak HPV pozitif olan bir kişi, henüz karşılaşmadığı diğer tiplere karşı aşıdan yarar görebilir. Bu kararın hekimle birlikte verilmesi önerilir.
Aşı olan kişinin taramaya devam etmesi gerekir mi?
Evet. Aşı, kansere yol açabilen HPV tiplerinin tamamını kapsamaz. Ayrıca aşı yapılmadan önce virüsle karşılaşılmış olabilir. Bu nedenle aşı olan kadınların da tarama yaşına geldiklerinde önerilen aralıklarla rahim ağzı taramasına katılması gerekir. Aşı ve tarama birbirinin alternatifi değildir: aşı enfeksiyonu önlemeye, tarama ise gelişebilecek hücre değişikliklerini erken dönemde fark etmeye yöneliktir. İkisi birlikte uygulandığında rahim ağzı kanserinin önlenmesine katkı sağlar. Tarama testlerinin ne işe yaradığını smear testi ve HPV testi farkı yazımızda anlattık.
Aşının olası yan etkileri nelerdir?
HPV aşısı uzun yıllardır geniş topluluklarda kullanılmakta ve güvenliği düzenli olarak izlenmektedir. Birçok kişide hiçbir yan etki görülmez. Görülen yan etkiler genellikle hafif ve kısa sürelidir:
- Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık veya şişlik
- Ateş, baş ağrısı, yorgunluk
- Bulantı, kas veya eklem ağrısı
- Özellikle ergenlerde aşı sonrasında baş dönmesi veya bayılma; bu nedenle aşıdan sonra kısa bir süre oturarak ya da uzanarak beklenmesi önerilir
Aşının bileşenlerine karşı ciddi alerjisi olanlara ve önceki dozda ağır alerjik reaksiyon geçirenlere aşı yapılmaz. Gebelik döneminde aşı önerilmez; aşı takvimi gebelik sonrasına ertelenir.
Sık sorulan sorular
Erkekler HPV aşısı olabilir mi?
Evet. Aşı erkeklerde genital siğillere ve HPV ile ilişkili penis, anüs ve boğaz kanserlerine yol açan tiplere karşı koruma sağlar; ayrıca virüsün partnerlere bulaşmasının azaltılmasına katkıda bulunur. Ayrıntılar için erkeklerde HPV sayfasına bakabilirsiniz.
Aşının koruması ne kadar sürer?
Uzun süreli izlem çalışmaları, aşılanan gruplarda korumanın on yılı aşkın süredir devam ettiğini ve azaldığına dair bir bulgu olmadığını göstermektedir. Bu konudaki izlem çalışmaları sürmektedir.
Aşı olduktan sonra prezervatif kullanmaya gerek var mı?
Evet. Aşı tüm HPV tiplerine ve diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz. Prezervatif, bu enfeksiyonların bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olur.
Kaynaklar
- World Health Organization. Human papillomavirus and cancer
- Centers for Disease Control and Prevention. HPV Vaccination
- NHS. HPV vaccine