Kolposkopi, rahim ağzının (serviks) kolposkop adı verilen ışıklı bir büyütme aletiyle ayrıntılı olarak incelendiği bir muayene yöntemidir. Alet vücudun dışında kalır; yalnızca büyütülmüş bir görüntü sağlar. Kolposkopi genellikle smear veya HPV testinde takip gerektiren bir bulgu saptandığında yapılır. Amaç, anormal görünen alanları belirlemek ve gerekirse bu alanlardan küçük bir doku örneği (biyopsi) almaktır.
Kolposkopi ne zaman gerekir?
Kolposkopi bir tarama testi değil, tarama sonucuna göre planlanan bir ileri incelemedir. Smear testi hücrelerde bir değişiklik olabileceğini gösterir; kolposkopi ise bu değişikliğin rahim ağzının hangi bölgesinde yer aldığını ve ne kadar geniş olduğunu görmeyi sağlar. Gerekli görülürse alınan biyopsi, değişikliğin derecesini netleştirir. Kolposkopi şu durumlarda önerilebilir:
- Smear testinde hücre değişikliği saptanması
- Yüksek riskli HPV tiplerinin, özellikle bazı tiplerin saptanması ya da HPV pozitifliğinin takipte sürmesi
- Art arda belirsiz sonuç veren tarama testleri
- İlişki sonrası kanama gibi açıklanamayan belirtiler
- Muayenede rahim ağzında şüpheli bir görünüm
Tarama testlerinin ne gösterdiğini smear testi ve HPV testi farkı yazımızda, HPV testinin ayrıntılarını ise HPV DNA testi sayfamızda bulabilirsiniz.
Kolposkopi önerilmesi, kanser olduğunuz anlamına gelmez. Saptanan hücre değişikliklerinin çoğu kanser değildir; kolposkopi, bu değişiklikleri erken dönemde değerlendirmek ve gerekiyorsa tedavi planlamak için yapılır.
Kolposkopi nasıl yapılır?
- Hazırlık. Jinekolojik muayene masasına uzanırsınız; rahim ağzını görmek için vajinaya spekulum yerleştirilir.
- İnceleme. Kolposkop vücudun dışında, belirli bir uzaklıkta durur ve rahim ağzı büyütülerek incelenir.
- Solüsyon uygulaması. Anormal hücrelerin daha belirgin görünmesi için rahim ağzına özel solüsyonlar sürülür. Kısa süreli hafif yanma hissedilebilir.
- Biyopsi. Şüpheli bir alan görülürse küçük bir doku örneği alınabilir ve patolojik incelemeye gönderilir.
İşlem genellikle 15–20 dakika kadar sürer. Bazı kişiler işlem sırasında rahatsızlık veya kramp benzeri bir his yaşayabilir; böyle bir durumda işlemin durdurulmasını isteyebilirsiniz.
Kolposkopiye nasıl hazırlanılır?
- İşlemden önceki 24 saat içinde cinsel ilişkiden ve vajinal ürünlerin (krem, fitil, vajinal duş) kullanımından kaçınmanız önerilir.
- İşlem sonrasında hafif kanama olabileceği için yanınızda bir ped bulundurmanız yararlı olur.
- Gebeyseniz veya gebelik ihtimali varsa bunu önceden bildirin. Kolposkopi gebelikte de yapılabilir, ancak işlem buna göre planlanır.
- Adet döneminize denk gelirse işlemin ertelenip ertelenmeyeceğini hekiminize danışabilirsiniz.
İşlem sonrasında nelere dikkat edilmeli?
Çoğu kişi işlemden kısa süre sonra günlük yaşamına dönebilir; genellikle özel bir dinlenme süresi gerekmez. Birkaç gün boyunca adet sancısına benzer hafif kramplar, lekelenme veya renkli akıntı görülebilir. Biyopsi alındıysa kanama ve akıntı daha uzun sürebilir.
- Kanama devam ederken cinsel ilişki, tampon ve adet kabı kullanımından kaçının; bunun yerine ped kullanın.
- Şikâyetleri artıran yoğun egzersizlere bir süre ara verin.
- Yoğun kanama, kötü kokulu akıntı, ateş veya geçmeyen karın ağrısı olursa bir hekime başvurun.
Sonuçlar ne anlama gelir?
Kolposkopide anormal bir alan görülmezse genellikle rutin taramaya dönülür. Biyopsi alındıysa sonuç, hücre değişikliğinin derecesini gösterir:
- Düşük dereceli değişiklik: Çoğu zaman kendiliğinden geriler; genellikle hemen tedavi gerekmez, takip önerilir.
- Orta veya yüksek dereceli değişiklik: Anormal hücrelerin çıkarılmasına yönelik bir işlem önerilebilir. Bu işlem, değişikliğin kansere ilerlemesini önlemeyi amaçlar.
Hangi yolun izleneceği; sonucun derecesine, yaşınıza, gebelik planınıza ve önceki sonuçlarınıza göre hekiminizle birlikte belirlenir.
Rahim ağzındaki hücre değişikliklerinin büyük çoğunluğu yüksek riskli HPV tipleriyle ilişkilidir. Bu nedenle tedavi uygulanan kişilerde de sonraki dönemde düzenli kontrol ve HPV testi ile takip önerilir. Takip aralıkları, kolposkopi ve biyopsi sonuçlarına göre kişiye özel olarak planlanır. Henüz aşı olmamış kişilerde HPV aşısının uygunluğu da hekimle birlikte değerlendirilebilir.
Sık sorulan sorular
Kolposkopi sırasında ne hissedilir?
İşlem smear testine benzer bir muayene ile başlar. Solüsyon uygulanırken hafif yanma, biyopsi sırasında ise kısa süreli bir çimdiklenme veya kramp hissedilebilir. Hissedilen rahatsızlık kişiden kişiye değişir.
Biyopsi sonucu ne zaman çıkar?
Kolposkopide görülenler çoğu zaman işlem sırasında sizinle paylaşılabilir. Biyopsi sonucunun çıkması ise birkaç hafta sürebilir; süre laboratuvara göre değişir.
Kolposkopi gebelikte yapılabilir mi?
Evet, kolposkopi gebelikte de yapılabilir. Ancak gebeliğinizi önceden bildirmeniz gerekir; biyopsi ve olası tedaviler gebelik durumuna göre planlanır ve bazı işlemler doğum sonrasına ertelenebilir.
Kaynaklar
- NHS. Colposcopy
- Centers for Disease Control and Prevention. Screening for Cervical Cancer
- World Health Organization. Human papillomavirus and cancer