Bel Fıtığı

Bel fıtığı nedir?

Bel fıtığı (lomber disk hernisi), bel omurları arasında yastık görevi gören diskin iç kısmındaki jel benzeri dokunun, dış tabakadaki bir yırtıktan taşarak yakındaki sinir köklerine baskı yapması ya da onları tahriş etmesidir. Bu durum bel ağrısına ve sıklıkla bacağa yayılan ağrıya (siyatik) yol açabilir.

Disklerin yaşla birlikte su kaybedip esnekliğini yitirmesi bel fıtığına zemin hazırlar. Ağır kaldırma, ani dönme hareketleri, fazla kilo, sigara ve uzun süre hareketsiz kalmak da riski artırabilen etkenlerdir. Bazen belirgin bir neden olmadan da ortaya çıkabilir.

Bel fıtığı çoğunlukla belin alt bölümündeki disklerde görülür. Her disk taşması şikâyete yol açmaz; görüntülemede tesadüfen fıtık saptanan ve hiçbir yakınması olmayan pek çok kişi vardır. Şikâyetlerin ortaya çıkması, taşan disk parçasının sinir köküne ne ölçüde baskı yaptığına ve çevresinde oluşan iltihabi tepkiye bağlıdır.

Hangi belirtilerle kendini gösterir?

• Bel ağrısı ve kalçadan bacağa, bazen ayağa kadar yayılan ağrı
• Bacakta veya ayakta uyuşma, karıncalanma
• Bacak ya da ayak kaslarında güçsüzlük
• Öksürme, hapşırma veya uzun süre oturmayla artan ağrı

İdrar veya dışkı kontrolünde bozulma, genital bölge ve kalça çevresinde uyuşma, her iki bacakta birden ortaya çıkan ya da hızla artan güçsüzlük acil değerlendirme gerektirebilir. Bu belirtilerde vakit kaybetmeden bir acil servise başvurulması önerilir.

Bel fıtığı nasıl teşhis edilir?

Tanı çoğunlukla şikâyetlerin ayrıntılı dinlenmesi ve muayene ile konur. Muayenede bel hareketleri, bacak kaldırma testleri, refleksler, kas gücü ve his değerlendirilir. Uyarı işaretleri yoksa ilk haftalarda görüntüleme her zaman gerekmez. Şikâyetler sürüyorsa, güçsüzlük gibi sinir bulguları varsa ya da ameliyat düşünülüyorsa MR istenebilir. MR’da görülen her disk değişikliğinin şikâyetlerin nedeni olmadığını, bulguların muayeneyle birlikte yorumlandığını belirtmek gerekir.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

Bel fıtığında tedavi çoğunlukla ameliyatsız başlar ve pek çok kişide şikâyetler haftalar ile aylar içinde azalır. Ameliyatsız tedavi şunları içerebilir:

• Uzun süreli yatak istirahati yerine, ağrının elverdiği ölçüde hareketli kalmak
• Hekimin önerdiği ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar
• Fizik tedavi ve gövde kaslarını güçlendiren egzersizler
• Seçilmiş hastalarda sinir kökü çevresine yapılan enjeksiyonlar

Ameliyat; uygun bir süre boyunca ameliyatsız tedaviye rağmen günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyen bacak ağrısı sürüyorsa, kas güçsüzlüğü ilerliyorsa ya da yukarıda belirtilen acil belirtiler varsa değerlendirilebilir. Bel ağrısının skolyoz gibi başka omurga sorunlarıyla da ilişkili olabileceği göz önünde bulundurulur.

Ameliyat nasıl yapılır?

Bel fıtığı ameliyatlarında sık uygulanan yöntem diskektomi veya mikrodiskektomidir. Genel anestezi altında belde yapılan küçük bir kesiden, büyütme altında, sinire baskı yapan disk parçası çıkarılır. Amaç sinir üzerindeki baskıyı kaldırmaktır. Hastanede kalış süresi genellikle kısadır; çoğu kişi kısa süre içinde ayağa kaldırılır. Uygulanacak yöntem, fıtığın yeri ve büyüklüğüne göre muayene sonrasında belirlenir.

Olası yan etkiler ve riskler

İlaç ve enjeksiyon tedavilerinin de kendine özgü yan etkileri vardır ve bunlar tedavi öncesinde konuşulur. Ameliyatın olası riskleri şunlardır:

• Enfeksiyon ve kanama
• Omurilik zarında yırtılma ve beyin omurilik sıvısı sızıntısı
• Nadiren sinir hasarı
• Aynı ya da farklı seviyede fıtığın yeniden oluşabilmesi
• Şikâyetlerin tam geçmemesi ve anesteziye bağlı genel riskler

İyileşme ve korunma

Ameliyatsız tedavide de ameliyat sonrasında da düzenli hareket ve egzersiz iyileşmenin temelidir. Gövde kaslarını güçlendiren egzersizler, uygun kaldırma teknikleri, uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, kilo kontrolü ve sigaranın bırakılması belin korunmasına yardımcı olabilir. Ameliyattan sonra işe ve spora dönüş zamanı kişiden kişiye değişir ve kontrollerde birlikte belirlenir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. NHS. Slipped disc
2. NHS. Sciatica
3. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo). Herniated Disk in the Lower Back