Skolyoz

Skolyoz nedir?

Skolyoz, omurganın arkadan bakıldığında düz bir çizgi yerine yana doğru “C” veya “S” harfine benzer bir eğrilik göstermesidir. Eğriliğe çoğu zaman omurların kendi ekseni etrafında dönmesi de eşlik eder. Her yaşta görülebilir, ancak sıklıkla ergenlik döneminde, hızlı büyüme sırasında fark edilir.

Skolyozların büyük bölümünde belirli bir neden bulunamaz; buna idiyopatik skolyoz denir. Daha az sıklıkla doğuştan omur farklılıkları, kas ve sinir sistemi hastalıkları ya da yetişkinlikte omurgadaki yıpranma skolyoza yol açabilir. Kötü oturma alışkanlığı veya ağır çanta taşımak skolyoza neden olmaz.

Hangi belirtilerle fark edilir?

Hafif skolyoz çoğu zaman ağrıya yol açmaz ve aile ya da okul taramaları sırasında fark edilir. Şu bulgular skolyozu düşündürebilir:

• Omuzlardan birinin diğerinden yüksek görünmesi
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin olması
• Bel çizgisinin ya da kalçaların asimetrik görünmesi
• Öne eğilince sırtın bir tarafında kabarıklık oluşması
• Yetişkinlerde bel ağrısı ve bacaklara yayılan şikâyetler

Bu belirtilerden biri fark edildiğinde bir hekime başvurulması önerilir.

Skolyoz nasıl teşhis edilir?

Muayenede omuz, kürek kemiği ve bel hizası değerlendirilir; kişiden öne eğilmesi istenerek sırttaki asimetri incelenir. Tanı, ayakta çekilen tüm omurga röntgeniyle doğrulanır. Röntgende eğriliğin derecesi (Cobb açısı) ölçülür ve büyüme potansiyeli değerlendirilir. Doğuştan bir farklılık veya sinir sistemiyle ilgili bir neden düşünülürse MR gibi ek tetkikler istenebilir.

Büyüme potansiyeli; yaş, ergenlik bulguları ve röntgende leğen kemiğindeki büyüme kıkırdağının durumuna bakılarak tahmin edilir. Büyümesi devam eden çocuklarda eğriliğin ilerleme olasılığı daha yüksek olduğu için takip aralıkları buna göre belirlenir. Yetişkinlerde ise ağrının kaynağı ve sinir basısı olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

Skolyozda tedavi; eğriliğin derecesine, kişinin yaşına ve büyümesinin devam edip etmediğine göre planlanır. Çoğu hastada ilk yaklaşım ameliyatsızdır:

• Gözlem ve takip. Hafif eğriliklerde düzenli aralıklarla muayene ve röntgen ile eğriliğin ilerleyip ilerlemediği izlenir.
• Korse. Büyümesi devam eden çocuk ve ergenlerde, orta dereceli eğriliklerde eğriliğin ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla kullanılabilir. Korse eğriliği düzeltmekten çok ilerlemesini sınırlamayı amaçlar.
• Egzersiz ve fizik tedavi. Duruşu, kas gücünü ve esnekliği desteklemek için tedaviye eklenebilir.
• Ameliyat. İleri derecedeki veya ilerlemeye devam eden eğriliklerde değerlendirilebilir.

Yetişkin skolyozunda öncelik çoğunlukla ağrının yönetimidir; egzersiz, fizik tedavi ve ilaçlarla başlanır. Bel ağrısı ve bacağa yayılan şikâyetler bel fıtığı gibi başka nedenlerle de ilişkili olabileceğinden ayrıntılı değerlendirme önemlidir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Skolyoz cerrahisinde yaygın olarak kullanılan yöntem spinal füzyondur. Genel anestezi altında eğri bölgedeki omurlar vida ve çubuklarla mümkün olduğunca düzeltilir ve aralarına kemik grefti yerleştirilerek zamanla tek parça halinde kaynamaları sağlanır. Büyümesi devam eden küçük çocuklarda büyümeye izin veren farklı teknikler değerlendirilebilir. Ameliyat sonrası hastanede kalış ve iyileşme süreci kişiden kişiye değişir.

Olası yan etkiler ve riskler

Ameliyatsız tedavide korse kullanımı ciltte tahriş, terleme ve günlük yaşamda kısıtlanma hissine yol açabilir. Skolyoz ameliyatı ise büyük bir girişimdir ve şu riskleri taşıyabilir:

• Enfeksiyon ve kanama
• Nadiren sinir veya omurilik yaralanması
• Vida ve çubuklarla ilgili sorunlar ya da kemiğin kaynamaması
• Kaynaşan bölgede omurga hareketinin azalması
• Ek ameliyat gerekebilmesi ve anesteziye bağlı genel riskler

Takip ve günlük yaşam

Skolyozu olan çocuk ve ergenlerin, büyüme tamamlanana kadar düzenli kontrollere gelmesi önemlidir. Hafif ve orta dereceli skolyozu olan çoğu kişi spor dahil olağan günlük yaşamını sürdürebilir. Korse kullanılıyorsa önerilen süreye uyulması, ameliyat sonrasında ise aktivitelere hekimin önerdiği takvime göre aşamalı olarak dönülmesi önerilir. Tıbbi ve girişimsel uygulamaların sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. NHS. Scoliosis
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo). Idiopathic Scoliosis in Children and Adolescents