Anestezi
Spinal (belden uyuşturma) veya genel
Hastanede kalış
Genellikle kısa süreli
Günlük yaşama dönüş
Kişiye göre değişir
Fizik tedavi
Kemik iyileşmesine göre aşamalı
Yüksek tibial osteotomi nedir?
Yüksek tibial osteotomi (HTO), kaval kemiğinin (tibia) diz eklemine yakın üst kısmında kontrollü bir kesi yapılarak bacağın diziliminin düzeltildiği ameliyattır. Amaç, vücut ağırlığını dizin aşınmış bölümünden daha sağlıklı bölümüne kaydırarak ağrıyı azaltmak ve kireçlenmenin ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olmaktır. Kişinin kendi eklemi korunur; eklem yüzeyleri değiştirilmez.
HTO çoğunlukla, dizin iç tarafında aşınmaya yol açan “O bacak” (bacakların dışa doğru yay şeklinde olması) dizilimini düzeltmek için uygulanır.
Hangi durumlarda değerlendirilebilir?
Yüksek tibial osteotomi, uygun hastalarda şu özellikler bir arada olduğunda değerlendirilebilir:
- Kireçlenmenin dizin yalnızca bir bölümüyle, çoğunlukla iç tarafla sınırlı olması
- Bacak diziliminde buna eşlik eden bir eğrilik bulunması
- Görece genç ve fiziksel olarak aktif olmak
- Dizin hareket açıklığının büyük ölçüde korunmuş olması
- Ameliyat dışı tedavilere rağmen aktiviteyle artan ağrının sürmesi
Eklemin tamamına yayılmış ileri kireçlenmede veya romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıklarında HTO genellikle uygun bir seçenek değildir; bu durumlarda diz protezi gibi başka seçenekler değerlendirilebilir.
Tanı ve planlama
Değerlendirme, şikâyetlerin öyküsü ve diz muayenesiyle başlar. Ayakta çekilen diz röntgenleri ile kalçadan ayak bileğine kadar tüm bacağı gösteren uzun röntgen, aşınmanın yerini ve bacak dizilimini ortaya koyar. Gerekli görülürse kıkırdak, menisküs ve bağları incelemek için MR istenebilir. Düzeltme miktarı bu ölçümlere göre ameliyat öncesinde planlanır.
Tedavi seçenekleri
Bölgesel diz kireçlenmesinde tedavi genellikle ameliyat dışı yöntemlerle başlar. Kas güçlendirme egzersizleri ve fizik tedavi, kilo kontrolü, aktivite düzenlemesi, hekimin önerdiği ağrı kesiciler, gerekirse eklem içi enjeksiyonlar ve bazı hastalarda dizlik ya da tabanlık kullanımı şikâyetleri hafifletebilir. Bu yöntemlerin yetersiz kaldığı uygun hastalarda HTO, kısmi veya total diz protezi seçenekleri kişinin yaşı, aktivite düzeyi ve hasarın yaygınlığı göz önünde bulundurularak birlikte değerlendirilir.
Yüksek tibial osteotomi nasıl yapılır?
- Anestezi. Belden uyuşturma veya genel anestezi uygulanır.
- Ek inceleme. Bazı hastalarda aynı seansta eklem içi diz artroskopisi ile değerlendirilir.
- Kemik kesisi. Kaval kemiğinin üst kısmında planlanan düzeyde kontrollü bir kesi yapılır.
- Düzeltme. Kemik, iç taraftan açılarak (açık kama) ya da dış taraftan küçük bir kama çıkarılarak (kapalı kama) yeni dizilime getirilir.
- Sabitleme. Kemik, iyileşene kadar yerinde durması için plak ve vidalarla sabitlenir; kesi kapatılır.
Olası yan etkiler ve riskler
HTO’nun olası riskleri ameliyat öncesinde kişiye özel olarak konuşulur:
- Yara yeri enfeksiyonu
- Bacakta pıhtı oluşması (derin ven trombozu)
- Dizde sertlik veya hareket kısıtlılığı
- Kemiğin geç kaynaması veya kaynamaması
- Düzeltmenin planlanandan az ya da fazla olması
- Nadiren çevredeki damar veya sinirlerin etkilenmesi
- Plak ve vidaların rahatsızlık vermesi ve çıkarılması için ek işlem gerekebilmesi
Kireçlenme zamanla ilerleyebildiği için ileriki yıllarda diz protezi gerekebilir.
İyileşme ve rehabilitasyon
Ameliyattan sonra kemiğin kaynaması için zaman gerekir. Bu dönemde genellikle bir süre koltuk değneği kullanılır; bacağa ne zaman ve ne kadar yük verileceği kontrol röntgenlerine göre belirlenir. Fizik tedavi, dizin hareket açıklığını korumak ve kasları güçlendirmek için erken dönemde başlar ve kemik iyileşmesine göre aşamalı olarak ilerler. Günlük işlere, işe ve spora dönüş süresi kişiden kişiye değişir.
İlk günlerde şişliği azaltmak için bacağın yüksekte tutulması ve soğuk uygulama önerilebilir. Pıhtı oluşumunu önlemeye yönelik ilaç ve ayak bileği egzersizleri hekim tarafından planlanır. Kontrollerde yara iyileşmesi, dizin hareket açıklığı ve kemiğin kaynama durumu birlikte değerlendirilir.
Sigara kullanımı kemik iyileşmesini olumsuz etkileyebilir. Ameliyat öncesinde ve iyileşme döneminde sigaradan uzak durulması önerilir.
Sık sorulan sorular
HTO ile diz protezi arasındaki fark nedir?
HTO’da kişinin kendi eklemi korunur ve yalnızca bacak dizilimi değiştirilir. Diz protezinde ise hasarlı eklem yüzeyleri yapay parçalarla değiştirilir. Hangisinin uygun olduğu; hasarın yaygınlığına, yaşa ve aktivite düzeyine göre belirlenir.
Ameliyattan sonra ne zaman yürüyebilirim?
Çoğu hasta ameliyattan kısa süre sonra koltuk değneğiyle yürümeye başlar. Bacağa tam yük verme zamanı, kemik iyileşmesine ve kullanılan tekniğe göre hekim tarafından belirlenir.
Plak ve vidalar çıkarılmak zorunda mı?
Her zaman gerekmez. Rahatsızlık veriyorsa ya da ileride başka bir ameliyat planlanıyorsa, kemik iyileştikten sonra çıkarılması değerlendirilebilir.
Kaynaklar
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo). Osteotomy of the Knee
- NHS. Osteoarthritis – Treatment and support